16 Eylül 2021
25°
Askeri Darbeye Feda Ettiğimiz Bir Başbakan: Merhum Adnan Menderes
İz Bırakanlar

Askeri Darbeye Feda Ettiğimiz Bir Başbakan: Merhum Adnan Menderes

1960 darbesiyle görevinden uzaklaştırılıp idam edilen Adnan Menderes’i vefat yıldönümünde saygıyla yâd ediyoruz.


Adnan Menderes, 1899 yılında Aydın’da dünyaya geldi. Tam adı, Ali Adnan Ertekin Menderes olan Türk siyasetçi, 1950-60 yılları arasında Türkiye Cumhuriyeti'nin Başbakanlığını yapmış, İstiklal Madalyası sahibi bir devlet adamı ve hukukçuydu.

Küçük ama yalnız ağa

Menderes, anne ve babasını küçük yaşta kaybettiği için onları neredeyse hiç hatırlamıyordu. Hacı Ali Paşa dedesinden miras yoluyla kalan Aydın'daki Çakırbeyli Çiftliği ile Menderes, daha dokuz yaşındayken küçük ama yalnız bir ağa olmuştu.

İstiklal Madalyası sahibi

Okul hayatına, İzmir İttihat ve Terakki Mektebi'nde başlayan Menderes, eğitimine İzmir Amerikan Koleji'nde devam etti. 1931 yılında Aydın milletvekili seçildikten sonra Ankara Hukuk Fakültesi'ne girerek, 1935 yılında mezun oldu. Yedek subay eğitimi almasına karşı, Birinci Dünya Savaşı'na sıtma hastalığına yakalandığı için katılamayan Menderes, Kurtuluş Savaşı'nda gösterdiği başarılardan dolayı İstiklal Madalyası almaya değer görüldü.

Evliliği

İzmir'in ünlü ailelerinden, Evliyazade Fatma Berin Hanım ile 1929 yılında evlendi ve Yüksel, Mutlu, Aydın olmak üzere üç oğlu oldu. Menderes'in ilk siyasal yaşam mücadelesi ilginçtir ki aile içinde başlamıştı. Adnan Menderes politikaya atılma konusunda, bir taraftan çiftlik işlerinden dolayı çekince duyarken, bir taraftan da eşi Berin Hanım, Menderes'in politikaya atılması hususuna isteksiz yaklaşmıştı.

Demokrat Parti’nin kuruluşu

1945 senesine kadar, TBMM'de komisyon raportörlüğü yaptı. O yıl Saracoğlu Hükümeti'nin gündeme getirdiği Toprak Kanunu tasarısını şiddetle tenkit ederek, komisyondan istifa etti. Partide yaptıkları muhalefetten dolayı, 12 Haziran 1945'te, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü ile birlikte, partilerinin Disiplin Kurulu tarafından ihraç edildiler. Bu hareketler, Demokrat Parti'nin 7 Ocak 1946'da kurulmasına sebep oldu.

DP’nin iktidara gelişi

1946 seçimlerinde, Demokrat Parti'den Kütahya milletvekili seçildi. Celal Bayar'dan sonra, partide ikinci adam durumuna geldi. 14 Mayıs 1950 seçimlerinde, DP, oyların 53,5'ini alarak iktidar oldu. On senelik DP iktidarının, tek Başbakanı (22 Mayıs 1950 - 27 Mayıs 1960) olarak o döneme damgasını vurdu.

Türkiye’nin kalkınma serüveni

İktidarı zamanında, 5 hükümet kurdu. Bu on senelik zaman içinde, Türkiye'nin iç ve dış siyasetinde büyük gelişmeler oldu. Sanayileşme ve şehirleşme hamlesi başladı. Köye makine girdi. Ulaşım, enerji, eğitim, sağlık, sigorta ve bankacılık yeniden başladı. Türkiye kalkınma kavramıyla tanıştı.

1960 darbesi

Hayatını ülkesine adayan Adnan Menderes, 1960 tarihinden gerçekleştirilen askeri darbeyle yönetimden el çektirildi. Bir süre Yassıada’da hapis yattı ve darbeci askerler tarafından 17 Eylül 1961’de idam edildi. Her zaman naifliğiyle bilinen, halkın gönlüne taht kurmuş Başbakan Menderes’in son mesajı “kimseye kırgın değilim” olmuştu.

İade-i itibar

Türkiye Büyük Millet Meclisi 1990 yılında çıkardığı yasayla, Menderes ve onunla beraber idam edilenlere itibarlarını iade etti. Her zaman halkın adamı olan Adnan Menderes hak ettiği saygıya vefatından yıllarca sonra kavuşabildi.

Saygıyla anıyoruz

Yakın zamanda gerçekleştirilmeye çalışılan 15 Temmuz askeri darbe girişiminde gördük ki bu milletin darbelere feda edecek tek bir siyasetçisi yok artık! Ülkesi için toprağa düşen Adnan Menderes’i vefatının yıldönümünde, saygı ve minnetle anıyoruz. Ruhu şad olsun.

Lütfen telefonunuzu dik konuma getiriniz.